Oyun Yapay Zekâsına Giriş

OYUNLARDA YAPAY ZEKÂ · HAFTA 1

Ajan, NPC, zorluk ayarı — oyun YZ’si “akıllı” değil, eğlenceli olmak zorunda

PRESS ▶ TO START

Bu derste oyunun haritası 🗺️

Oyun YZ’si nedir? — akademik YZ’den farkı
Ajan ve NPC — algıla → düşün → davran
Vaka: Pac-Man — dört basit kural, dört kişilik
Zekâ yanılsaması — Halo, F.E.A.R., The Sims’ten dersler
Zorluk ayarı ve hile — RE4, Mario Kart, Left 4 Dead, “Nükleer Gandi”
Kısa tarih — 1980’den LLM’li NPC’lere
Bölümün araçları — motorlar, kütüphaneler, kitaplar, kanallar

🎮 Bu dersin sonunda…

…bir oyundaki YZ’yi izleyip “bu nasıl çalışıyor olabilir?” diye analiz edebilecek, dört satırlık kurallardan nasıl “kişilik” çıktığını görecek ve bir düşmanın zorluğunu ayarlayan düğmeleri tanıyacaksınız.

🤔 ISINMA: MÜKEMMEL DÜŞMAN

Bir FPS’te düşmanlar hiç ıskalamıyor, duvarların arkasını görüyor, tepki süreleri 0 ms. Teknik olarak “en zeki” YZ bu. Oyun nasıl olur?

İlk karşılaşmada ölürsünüz. Her seferinde. 😩
Satrançta Stockfish’e karşı oynamak gibi: kazanma şansınız yok → eğlence de yok.
Oyun YZ’sinin işi kazanmak değil, iyi bir rakip / iyi bir oyun deneyimi olmak. Çoğu zaman “güzelce kaybetmek”.

🎯 Bu konu için bilmeniz gerekenler

Yeşil = gerekli · kesikli = faydalı ama şart değil. Tıklayınca ilgili sunuma gider.

Y0 · Hazırlık (vektörler, oyun döngüsü)

Graflar (ileride yol bulma için)

Neden?Bu sunum çoğunlukla kavramsal. Pac-Man örneğinde iki vektör işlemi (toplama ve mesafe) kullanacağız; Y0’daki “vektör oyun alanı” yeterli.

🧰 Kodlamadan korkuyorsanızBu sunumun büyük kısmı hikâye ve analiz: oyunları YZ gözlüğüyle izlemeyi öğreniyoruz. Kod laboratuvarları isteğe bağlı.

Mini sözlük

agent	ajan	Ortamını algılayıp karar veren ve eylem yapan varlık
NPC (non-player character)	oyuncu olmayan karakter	Bilgisayarın yönettiği her karakter: düşman, köylü, yoldaş
bot	bot	Oyuncu yerine oynayan YZ (çok oyunculu oyunlarda, testlerde)
difficulty · DDA	zorluk · dinamik zorluk ayarı	dynamic difficulty adjustment: zorluğun oyuncuya göre kendiliğinden değişmesi
AI director	YZ yönetmeni	Tek tek karakterleri değil, oyunun temposunu yöneten YZ
bark	bağırış / replik	NPC’nin durumunu belli eden kısa ses: “El bombası!”
emergent behavior	ortaya çıkan davranış	Basit kuralların etkileşiminden doğan, kimsenin tek tek yazmadığı davranış
artificial stupidity	yapay aptallık	Duvara yürümek gibi yanılsamayı bozan bariz hatalar

LEVEL 0

Oyun YZ’si nedir?

akıllı olmak değil, deneyim yaratmak

oyun YZ’si nedir?
ajan ve NPC
vaka: Pac-Man hayaletleri
zekâ yanılsaması
zorluk ayarı ve hile
kısa tarih
bölümün araçları

Akademik YZ ile oyun YZ’si

	akademik YZ	oyun YZ’si
amaç	en iyi sonuç: kazan, doğru sınıflandır	oyuncuya istenen deneyimi yaşat (gerilim, eğlence, güç hissi)
başarı ölçütü	doğruluk, kazanma oranı	oyuncu inanıyor mu, eğleniyor mu?
bütçe	saatler, GPU kümeleri	bir karede 1–3 ms, onlarca karakter
hile	kabul edilmez	serbest — yakalanmadıkça
kontrol	öğrenen, öngörülemez	tasarımcı kontrol edebilmeli, hatayı tekrar üretebilmeli
kaybetmek	başarısızlık	çoğu zaman görevin ta kendisi

Kevin Dill (Game AI Pro, 1. bölüm): “Oyun YZ’si tek bir şey için vardır: geliştiricilerin oyuncuya etkileyici bir deneyim sunmasını sağlamak.”

Tasarımcı kontrolü ↔ özerklik

Bu bölümün karar verme sunumları tam bu çizgi boyunca soldan sağa ilerliyor. Sağa gittikçe karakter daha “kendi kafasına göre” davranır ama tasarımcının istediği deneyimi garanti etmek zorlaşır.

🔗 Başka gözle: etkileşimli anlatımlar ve yazılar

Aynı konuyu başka bir anlatımla, kendi elinizle oynayarak görmek çok işe yarar. Kartlar yeni sekmede açılır; çoğu İngilizce ama görsel ve etkileşimli.

🔴 Introduction to the A* Algorithm

Red Blob Games (Amit Patel)

BFS, Dijkstra ve A*’ı aynı harita üzerinde, sürüklenebilir duvarlarla anlatan klasik etkileşimli yazı. Bu dersin yol bulma bölümünün en iyi tamamlayıcısı.

📘 State (durum deseni)

Game Programming Patterns (Robert Nystrom)

FSM’yi bir platform oyunu karakteri üzerinden anlatan, mizahi ve çok anlaşılır bölüm; hiyerarşik ve yığınlı durum makineleri de var.

🌿 Autonomous Agents (steering ve sürüler)

The Nature of Code (Daniel Shiffman)

Reynolds’ın steering davranışları ve boids, p5.js ile; her kod parçası tarayıcıda çalışır.

Quiz 1 · nedir

Bir korku oyununda canavar YZ’si oyuncuyu her zaman 10 saniyede yakalayabilecek kadar “iyi”. Oyun YZ’si açısından en doğru yorum hangisi?

Korku oyununun deneyimi “kıl payı kurtulmak”. Alien: Isolation’ın yönetmen YZ’si tam bunun için canavarı oyuncuya ara sıra yönlendirir ama sürekli dibinde tutmaz (birazdan anlatacağız).

LEVEL 1

Ajan ve NPC

algıla → düşün → davran

oyun YZ’si nedir?
ajan ve NPC
vaka: Pac-Man hayaletleri
zekâ yanılsaması
zorluk ayarı ve hile
kısa tarih
bölümün araçları

Önce günlük hayattan: üç “ajan” 🏠

Terimleri bir kenara bırakalım. Aşağıdaki üç şeyin ortak noktası ne? Her biri çevresine bakıyor, bir karar veriyor ve bir şey yapıyor; sonra aynı şeyi baştan tekrarlıyor.

	👀 neye bakıyor?	🤔 nasıl karar veriyor?	✋ ne yapıyor?
🌡️ Kombi termostatı	oda sıcaklığı	“20 °C’nin altındaysa ısıt”	kombiyi açar ya da kapatır
🧹 Robot süpürge	tampon sensörü, toz sensörü	“çarptıysam dön; toz çoksa yavaşla”	tekerlekleri döndürür
🚶 Siz, karşıdan karşıya geçerken	ışık, gelen araba	“yeşilse ve araba yoksa geç”	yürürsünüz
💂 Oyundaki nöbetçi	görüş konisi, sesler	“oyuncuyu görürsem kovala”	yürür, koşar, ateş eder

Bu üç adımlık tekrara ajan döngüsü denir: algıla → düşün → davran. Döngüyü kuran şeye de ajan. Oyunda ajanların çoğu NPC’dir (oyuncunun yönetmediği karakter). Dikkat: termostat “akıllı” değildir ama yine de bir ajandır; ajan olmak için zeki olmak gerekmiyor.

Ajan döngüsü sense–think–act

Russell & Norvig’in tanımı: ajan, ortamını algılayıcılarla algılayan ve ona eylemcilerle etki eden her şeydir.

Oyunda “algılayıcı” = oyun durumundan okunan bilgi (çoğu zaman sınırlandırılmış: duvarın arkasını görmemeli!)
Bu döngü her karede (ya da saniyede birkaç kez) döner
Y0’daki “beyin ve kaslar” düzeni bu döngünün kod hâli

Döngüyü elle çalıştıralım: nöbetçi 💂

Bir senaryo seçin; “▶ Sonraki adım” döngünün bir aşamasını çalıştırır. Basmadan önce tahmin edin. Dört senaryoda aynı kural listesi var; değişen yalnızca nöbetçinin algıladığı şey.

Üstteki üç kutu: döngünün aşamaları; o anki aşama renkli ve kalın çerçeveli.
Sarı dilim: nöbetçinin görüş konisi (menzil 260). Kalın siyah çizgi: duvar.
Çizgi nöbetçiden oyuncuya: yeşil düz = görüyor, kırmızı kesikli = göremiyor, mor = hile (bellekten okuma). Turuncu halkalar = ses.
Sağdaki günlük: her aşamada nöbetçinin “kafasından geçen”. Son adımda nöbetçi yer değiştirir ve başında “!” ya da “?” çıkar.

Kural listesi (DÜŞÜN): yukarıdan aşağı bakılır, ilk uyan uygulanır. 1) oyuncuyu görüyorsam kovala, 2) ses duyduysam oraya gidip bak, 3) hiçbiri değilse devriye.

Oyunlarda YZ’nin işleri

Karakter YZ’si

Düşmanlar: devriye, kovalama, saklanma
Yoldaşlar: takip, yardım, “önüme geçme!”
Kalabalık / köylüler: canlı dünya hissi
Rakipler: yarış, strateji, dövüş oyunu botları

Karakter olmayan YZ

Yönetmen: tempo, düşman dalgaları (Left 4 Dead)
Prosedürel üretim: harita, görev, müzik
Zorluk ayarı ve eşleştirme (matchmaking)
Test botları: oyunu binlerce kez oynayıp hata arar
Analitik / oyuncu modelleme: oyuncu nerede sıkılıyor?

Yannakakis & Togelius’un “Artificial Intelligence and Games” kitabı alanı üç ana başlıkta toplar: oyun oynamak, içerik üretmek, oyuncuyu modellemek. Bu bölüm üçüne de değiniyor.

LEVEL 2

Vaka: Pac-Man hayaletleri

dört basit kural, dört kişilik (1980)

oyun YZ’si nedir?
ajan ve NPC
vaka: Pac-Man hayaletleri
zekâ yanılsaması
zorluk ayarı ve hile
kısa tarih
bölümün araçları

Pac-Man (Namco, 1980): kişilikli hayaletler

Tasarımcı Toru Iwatani her hayalete farklı bir “karakter” vermek istedi. Japonca takma adları bunu anlatır:

Blinky	Oikake (kovalayan)	doğrudan Pac-Man’e
Pinky	Machibuse (pusu kuran)	Pac-Man’in 4 kare önüne
Inky	Kimagure (kaprisli)	Blinky ile birlikte kıskaç
Clyde	Otoboke (aptalı oynayan)	yaklaşınca kaçar

Pac-Man ekran görüntüsü — Pac-Man (1980): dört renkli hayalet, aynı labirent · Görsel: Bandai Namco, Wikimedia Commons, CC BY 3.0

Tek bir hareket kuralıHer hayalet bir hedef kare seçer. Her kavşakta, gidebileceği yönlerden hedefe kuş uçuşu en yakın olanı seçer. Geri dönemez. Eşitlikte sıra: yukarı, sol, aşağı, sağ.

Bütün “kişilik” farkı sadece hedef karenin nasıl seçildiğinde! Kaynak: Jamey Pittman, “The Pac-Man Dossier”. 🎬 Kısa ve güzel bir özet: Pac-Man’s Ghosts Were Never a Team (Seeded).

Dört hayalet — canlı simülasyon

Modlar ve 1980’den kalan bir hata

Dağıl scatter: her hayalet kendi köşesine gider (oyuncuya nefes aldırır)
Kovala chase: kişilik kuralları
1. seviyede: 7 sn dağıl → 20 sn kovala → … Mod değişince hepsi geri döner (oyuncuya ipucu!)
Korku frightened: güç hapı yenince rastgele dolaşır

Bu bir sonlu durum makinesi: bir sonraki sunumun konusu.

🐛 Taşma hatasıPac-Man yukarı bakarken Pinky’nin hedefi “4 yukarı” değil “4 yukarı ve 4 sola” çıkar (Inky’nin ara noktası da 2 sola kayar). Neden? Yön, 8 bitlik bir sayı çiftinde saklanıyordu; “yukarı” için yapılan hesap taşınca sol bileşene de sızdı.

Hata hiç düzeltilmedi; usta oyuncular Pinky’yi kandırmak için kullanır. Demodaki “1980 taşma hatası” kutusunu kapatıp farkı görün.

Hedef kareleri — kod

🎒 switch / if zinciri: hangi hayalet olduğuna göre farklı kural. mid + (mid − blinky) = Blinky’den mid’e giden ok, bir kez daha mid’in ötesine uzatılır.

🌱 Isınma kodu: Pinky’nin hedefi

Şu an Pinky tıpkı Blinky gibi doğrudan Pac-Man’i hedefliyor. Yön vektörü d’yi 4 ile çarpıp ekleyin: pac[0] + 4 * d[0]. Tek satır değişince “kovalayan” hayalet “pusu kuran” hayalete dönüşür.

🌱 Isınma kodu: dağıl mı, kovala mı?

% (mod) işleci “tekrar eden zamanlayıcı”ların anahtarıdır; p5.js’te millis() / 1000 size t’yi verir. Gerçek oyunda süreler seviyeye göre değişir ve birkaç turdan sonra hayaletler hep kovalar; burada sade hâlini yazıyoruz. (Bu, bir sonraki sunumun konusu olan durum makinesinin en küçük örneği.)

🧪 Kod laboratuvarı: Inky’nin hedefi

Hedef = mid + (mid − blinky). Kâğıt üzerinde bir örnekle deneyin: Pac-Man (10, 10) sağa bakıyor, Blinky (8, 10) → mid (12, 10) → hedef (16, 10). Bonus: 1980 hatasını ekleyin (yön “up” ise mid’in x’inden 2 çıkarın).

🐍 Kod laboratuvarı — Clyde (Python)

İki hata var: (1) mesafe kuş uçuşu (Öklid) olmalı, Manhattan değil — math.hypot kullanın; (2) “8 veya daha uzak” için >= gerekir. Neden bu küçük farklar önemli? Hayalet yanlış anda kaçar, oyuncular “Clyde garip davranıyor” der.

🎬 Ara: dört hayaletin beyni, kare kare

Pac-Man Ghost AI Explained
Retro Game Mechanics Explained · 19 dk 34 sn · YouTube’da aç

Az önce kodunu yazdığımız hedef kare kurallarının orijinal oyundaki hâli: dağıl/kovala zamanlayıcısı, kavşakta yön seçimi ve Pinky’nin “yukarı” taşması, hepsi oyunun kendi ekranında çizilerek.

🤔 İzlerkenVideoda Blinky’nin “Elroy” hızlanması ne zaman başlıyor? Inky’nin hedef karesini bulmak için hangi iki noktayı kullanıyor? Pinky’nin hatası videoda nasıl gösteriliyor; bizim demodaki “1980 taşma hatası” kutusuyla aynı mı?

Quiz 2 · Pac-Man

Pac-Man hayaletlerinin “kişilikleri” teknik olarak nereden geliyor?

Hareket kuralı ortak (kavşakta hedefe en yakın yön). Kişilik = hedef seçimi: doğrudan, 4 kare önü, kıskaç, yaklaşınca kaç. Basit kuralların etkileşimi karmaşık görünen davranışlar üretir: ortaya çıkan davranış. (Hayaletler korku modunda gerçekten rastgele dolaşır.)

LEVEL 3

Zekâ yanılsaması

oyuncunun fark etmediği zekâ, yoktur

oyun YZ’si nedir?
ajan ve NPC
vaka: Pac-Man hayaletleri
zekâ yanılsaması
zorluk ayarı ve hile
kısa tarih
bölümün araçları

📜 Halo (2001): sağlam düşman = akıllı düşman?

Bungie’den Chris Butcher ve Jaime Griesemer GDC 2002’de “The Illusion of Intelligence” konuşmasında oyun testi sonuçlarını paylaştı. Davranışı aynı, sadece canı farklı düşmanlar:

	“çok zeki”	“biraz zeki”
zayıf düşman	%8	%72
güçlü düşman	%43	%57

Oyuncular uzun yaşayan düşmanı daha uzun izledi → davranışını fark etti → “akıllı” dedi.

Halo 2 ekran görüntüsü — Halo serisi: canı yüksek Elite’ler “zeki” bulundu · Görsel: Bungie/Microsoft, Wikipedia (eğitim amaçlı adil kullanım)

Grunt’lar kaçıyor!Elite (lider) ölünce küçük Grunt’ların kaçması planlanmıştı. Test oyuncuları fark etmedi. Bungie ipuçlarını abarttıkça abarttı: sonunda her Grunt, kollarını havaya kaldırıp çığlık atarak ve çoğu zaman “Lider öldü, kaç!” diye bağırarak kaçtı.

Ders: davranışı oyuncuya göstermek, davranışı yazmak kadar önemli.

📜 F.E.A.R. (2005): “Söylemediyse olmamıştır”

Jeff Orkin (Game AI Pro 2, 2. bölüm): asker NPC’ler ne yaptıklarını birbirlerine anlatan kısa diyaloglar kurar:

Vurulan yerine bir başkası sorar: “Durumun ne?” — “Vuruldum!” → oyuncu isabet ettiğini anlar
Saklanınca: “Gören var mı?” — “Ağacın arkasında!”
Kımıldamayan asker: “Çık oradan!” — “Gidecek yerim yok!” → hata gibi görünen durum açıklanır
Son kalan: “Takviye lazım!” → aslında kodda takviye sistemi yoktu

Ucuz ama etkili hileler

Kafa çevirme: iki düşmana bir saniye bakıp sonra birine saldırmak “tarttı” izlenimi verir (Steve Rabin)
Düşünce baloncukları: The Sims’in ihtiyaç ikonları
Şaşkın ikonu: Creatures (1996), fikrini değiştiren yaratığın başına “?” koyardı — kararsızlık hata değil “bilinçli” görünsün diye

F.E.A.R. ekran görüntüsü — F.E.A.R. (2005): birbirine seslenen askerler · Görsel: Monolith, Wikipedia (eğitim amaçlı adil kullanım)

⚠️ Yapay aptallık artificial stupidity

Duvara doğru yürümeye devam etmek, bir köşeye takılmak
Ateş eden oyuncuyu görmezden gelmek
Saniyede üç kez fikir değiştirip titremek
Yoldaşın kapıyı tıkaması, oyuncunun önüne geçip ateş hattına girmesi

Tek bir bariz hata, saatlerce kurulan yanılsamayı yıkar. Oyun YZ’sinde ilk iş: aptalca görünmemek.

📜 “Liquid AI” (1997)EA, Madden NFL 98’in YZ’sini “sıvı gibi akan” Liquid AI diye tanıttı. Rakip NFL GameDay 98’in ekibi bir dergi röportajında alay etti: “Liquid AI, GameDay’i görünce EA’nın bacağından aşağı akan şeydir.” 😅

Beklenti yönetimi önemli: YZ’yi övüp teslim edemezseniz geri teper. (Steve Rabin, Game AI Pro 3, 1. bölüm)

🎬 Ara: iyi bir oyun YZ’si neye benzer?

What Makes Good AI?
Game Maker’s Toolkit (Mark Brown) · 15 dk 42 sn · YouTube’da aç

Halo ve F.E.A.R. örneklerinin geniş hâli: düşmanın niyetini oyuncuya okutmak, tahmin edilebilir ama şaşırtabilir olmak, “yapay aptallık” ve oyuncuya adil davranmak. Bölümün ana fikri tek videoda.

🤔 İzlerkenVideo “iyi YZ” için hangi ilkeleri sayıyor? Bunlardan hangisi Halo’daki kaçan Grunt’larla, hangisi F.E.A.R.’ın konuşan askerleriyle örtüşüyor? Hangisi az önceki “hileci bekçi” senaryosuna karşı bir kural?

Quiz 3 · yanılsama

Testlerde oyuncular, kuşatma (flanking) yapan düşmanlarınızı fark etmiyor. En ucuz ve etkili çözüm hangisi?

F.E.A.R.’ın dersi: oyuncunun fark etmediği zekâ yoktur. Bir ses kaydı ve basit bir tetikleyici, aylarca süren algoritma iyileştirmesinden daha çok “akıllı YZ” algısı yaratır.

LEVEL 4

Zorluk ayarı ve hile

düğmeler, gizli sistemler, efsaneler

oyun YZ’si nedir?
ajan ve NPC
vaka: Pac-Man hayaletleri
zekâ yanılsaması
zorluk ayarı ve hile
kısa tarih
bölümün araçları

📜 Oyuncuya söylenmeyen iyilikler

👾 Space Invaders (1978): ilk zorluk eğrisi bir kazaydı

Tomohiro Nishikado’nun donanımı 55 uzaylıyı aynı anda çizmekte zorlanıyordu. Oyuncu uzaylıları vurdukça çizilecek şey azaldı ve kalanlar kendiliğinden hızlandı. Nishikado bunu hata sayıp düzeltmek yerine oyunda bıraktı: son uzaylı ekranı çılgınca tarar.

Bugün her oyunda gördüğümüz “gittikçe zorlaşma” fikrinin ilk ünlü örneği, yavaş bir işlemcinin yan etkisi.

🤫 2017: tasarımcılar itiraf ediyor

Tasarımcı Jennifer Scheurle sosyal medyada meslektaşlarına “oyununuzdaki gizli mekanikleri anlatın” dedi. Gelen cevaplardan:

BioShock: bir düşmanın size attığı ilk mermi her zaman ıskalar — önce uyarılın, sonra vurulun.
BioShock: son can puanınızı kaybedecekken 1–2 saniye ölümsüz olursunuz: “kıl payı kurtuldum!”
Assassin’s Creed, Doom (2016): can çubuğunun son dilimi göründüğünden daha fazla can taşır.

Ortak nokta: hiçbiri YZ’yi “daha zeki” yapmıyor; hepsi oyuncunun hissini ayarlıyor. Sizce bunlar hile mi, tasarım mı?

Zorluk düğmeleri — kendiniz ayarlayın

Fareyi alanın içinde gezdirerek mermilerden kaçın. Tepki süresi, nişan hatası ve atış hızı “zorluk” düğmeleridir; algoritma aynı kalır. “Hareketini tahmin et” akıllıca; “hile yap” (duvar arkasını görmek) ise oyuncuya haksız gelir.

Gizli dinamik zorluk: üç örnek

Resident Evil 4 (2005)Oyunun gizli bir derece sistemi var (1–10). İyi nişan alıp az hasar alırsanız düşmanlar daha çok vurur ve saldırganlaşır; sık ölürseniz kolaylaşır. Capcom resmî olarak duyurmadı; oyuncular ve hız koşucuları kodu inceleyerek buldu.

Mario Kart“Lastik bant” rubber banding: geride kalan bilgisayar sürücüleri hızlanır, öndekiler yavaşlar; dağıtılan eşyalar da sıranıza bağlıdır (sondakine güçlüler). Yarış hep sıkışık kalır — ama birinci gidenler “haksızlık” diye kızar.

Crash Bandicoot (1996)Yönetmen Jason Rubin’e göre: üst üste ölen oyuncuya ekstra koruyucu maske, kayalar biraz daha yavaş, daha çok meyve… Oyuncu çoğu zaman fark etmez — amaç da bu.

Daha fazlası: Y17 “Zorluk Ayarı ve Oyuncu Modelleme” sunumu. Robin Hunicke’nin 2005 makalesi “The Case for Dynamic Difficulty Adjustment in Games” akademik başlangıç noktası.

YZ yönetmeni: oyunun temposunu yöneten YZ

Left 4 Dead (Valve, 2008)Michael Booth’un AI Director’ı her oyuncu için bir “duygusal yoğunluk” değeri tutar: hasar aldıkça, yakında zombi öldükçe artar. Yoğunluk zirveye çıkınca yönetmen bir süre dinlenme verir (yeni sürü göndermez); düşünce yeniden gerilimi yükseltir. Zombilerin, eşyaların ve hatta müziğin nerede/ne zaman çıkacağı her oyunda farklıdır.

Korku filmlerindeki “gerilim–rahatlama” dalgası. Kaynak: Booth, “The AI Systems of Left 4 Dead” (2009).

Left 4 Dead ekran görüntüsü — Left 4 Dead (2008): dalgaların zamanını yönetmen seçer · Görsel: Valve, Wikipedia (eğitim amaçlı adil kullanım)

Alien: Isolation (2014)“İki beyin”: yönetmen YZ oyuncunun yerini hep bilir ve bir tehdit göstergesi menace gauge tutar. Gösterge çok yükselince uzaylıyı uzaklaştırır, çok düşünce oyuncunun bölgesine “ipucu” verir. Uzaylının kendi YZ’si ise oyuncunun yerini bilmez: duyar, görür, arar.

Hile ile adalet arasındaki ince çizgi: yönetmen bilir ama av (uzaylı) bilmez.

📜 “Nükleer Gandi”: ünlü bir hata… ki aslında hiç olmadı

Efsane: İlk Civilization’da (1991) Gandi’nin saldırganlık değeri 1’di. Demokrasiye geçen liderin saldırganlığı 2 azalıyordu. 1 − 2 = −1… ama değer 8 bitlik işaretsiz sayıda (0–255) tutulduğundan 255’e “taştı” ve barışçı Gandi nükleer silah delisi oldu.

Gerçek: Bu hikâye 2012 civarında internette yayıldı. 2020’de Sid Meier anı kitabında böyle bir hatanın ilk oyunda imkânsız olduğunu söyledi. Civilization V’in (2010) tasarımcıları ise Gandi’nin nükleer silah eğilimini bilerek en üst düzeye ayarlamıştı — bir şaka olarak. Sonraki oyunlarda da göndermeler var.

⚙️ Neden yine de iyi bir ders?Efsane yanlış ama anlattığı hata çok gerçek: işaretsiz bir sayıdan büyük bir sayı çıkarınca “sarar” wrap around. Arama Algoritmaları sunumundaki ikili arama taşması ((lo + hi) / 2) ile aynı aile.

C#’ta byte b = 1; b -= 2; → 255. Python’da tam sayılar taşmaz; JS’te Uint8Array sarar. Oyun YZ’sindeki “kişilik” değerlerini sınırlandırın (clamp).

Quiz 4 · zorluk

Hangisi oyuncunun gözünde en “haksız” hile olur?

Oyuncunun görebildiği ve oyunun kurallarını açıkça çiğneyen hileler en kötüsüdür. Gizli kolaylıklar (A) ve sıkışık yarış (B) çoğu zaman fark edilmez; kaynak bonusu (D) birçok strateji oyununda açıkça zorluk ayarı olarak yazılır (Civilization’ın zorluk seviyeleri gibi).

LEVEL 5

Kısa tarih

1980’den LLM’li NPC’lere

oyun YZ’si nedir?
ajan ve NPC
vaka: Pac-Man hayaletleri
zekâ yanılsaması
zorluk ayarı ve hile
kısa tarih
bölümün araçları

Oyun YZ’sinin dönüm noktaları

yıl	oyun / olay	yenilik	bu bölümde
1980	Pac-Man	kişilikli hayaletler, modlar	Y1, Y2
1996	Creatures	sinir ağlı, öğrenen yaratıklar	Y13
1998	Half-Life · Thief	takım YZ’si · görüş/ses ile gizlilik	Y11, Y12
2000	The Sims	ihtiyaçlar + “akıllı nesneler” (fayda)	Y4
2001	Black & White	oyuncunun eğittiği yaratık	Y13
2004	Halo 2	davranış ağaçları yaygınlaşıyor	Y3
2005	F.E.A.R.	hedef yönelimli planlama (GOAP)	Y5
2008	Left 4 Dead	YZ yönetmeni	Y17
2014	Alien: Isolation · Shadow of Mordor	iki beyinli canavar · Nemesis sistemi	Y11, Y17
2016–2019	AlphaGo · OpenAI Five · AlphaStar	derin pekiştirmeli öğrenme insanı yeniyor	Y6, Y13
2022	Gran Turismo Sophy	şampiyonları yenen yarış YZ’si (Nature)	Y13
2023–	Generative Agents · LLM’li NPC demoları	dil modelleriyle konuşan, plan yapan karakterler	Y14, Y16

LEVEL 6

Bölümün araçları

motorlar, kütüphaneler, kitaplar, kanallar

oyun YZ’si nedir?
ajan ve NPC
vaka: Pac-Man hayaletleri
zekâ yanılsaması
zorluk ayarı ve hile
kısa tarih
bölümün araçları

🧰 Kütüphaneler ve araçlar

ad	platform	ne yapar / sınırları	nasıl eklenir
Unity AI Navigation	Unity	NavMesh, ajanlar, engeller, bağlantılar (Y9). Hazır yol bulma	Package Manager → AI Navigation
Unity Behavior	Unity 6	Görsel davranış ağacı editörü (Y3)	Package Manager → Behavior
Unity ML-Agents	Unity + Python	Pekiştirmeli öğrenme ile ajan eğitimi (Y13)	paket + `pip install mlagents`
Unreal Engine AI	Unreal (C++/Blueprint)	Davranış ağaçları, StateTree, EQS, AI Perception, MassAI	Motorla gelir
Godot Navigation + LimboAI / Beehave	Godot	Yol bulma motorda; davranış ağacı ve durum makinesi eklentileri	AssetLib’den eklenti
Yuka	JavaScript	Tarayıcı oyunları için steering, FSM, hedef tabanlı ajanlar, algılama, yol bulma	`npm install yuka`
gdx-ai	Java (libGDX)	Steering, davranış ağaçları, A*, mesajlaşma — öğretici kaynak kodu	Gradle bağımlılığı

Her sunumda o konunun kütüphanelerini ayrıntılı (nasıl eklenir, ne yapar, ne yapmaz) ele alacağız. Kural: önce kavramı küçük bir örnekle kendiniz yazın, sonra hazır aracı kullanın — hata ayıklarken içini bilmek hayat kurtarır.

📚 Bölümün temel kaynakları

Kitaplar

Yannakakis & Togelius, Artificial Intelligence and Games (Springer, 2. baskı 2025) — akademik bakış; 1. baskı ücretsiz PDF olarak sitede
Ian Millington, AI for Games (3. baskı, 2019) — algoritmaların “ders kitabı”
Steve Rabin (ed.), Game AI Pro 1–3 + Online — sektördeki geliştiricilerin yazdığı 150’den fazla bölüm, ücretsiz
Daniel Shiffman, The Nature of Code — p5.js ile ajanlar ve steering, ücretsiz

İzleme listesi

AI and Games (Tommy Thompson): oyunların YZ’sini anlatan YouTube kanalı — bu bölümün en iyi arkadaşı
GDC Vault — AI Summit konuşmaları (birçoğu YouTube’da ücretsiz)
Game Maker’s Toolkit: tasarım açısından YZ
The Coding Train: p5.js ile otonom ajanlar

🤖 Bu konuyu bir YZ kod asistanıyla yazarken

Sık yapılan hatalar — kontrol edin

Mükemmel nişancı: hata payı ve tepki süresi yok
Oyuncunun yerini her zaman bilen “hileci” YZ
Her karede pahalı hesaplar (Find, raycast yağmuru)
Kararını saniyede defalarca değiştiren titrek YZ
Test edilemeyen, rastgeleliği tohumsuz (seed) kod

İyi bir istek (prompt) örneği

“Unity 6, C#, 2D üstten görünüm. Bir taret yaz: oyuncuyu sadece görüş hattı açıksa (Physics2D.Raycast) görsün, tepki süresi (0,3 sn) ve nişan hatası (derece) Inspector’dan ayarlanabilsin, saniyede en fazla 2 atış yapsın. Zorluk ayarı için bu üç değeri bir ScriptableObject’te topla.”

Oyunun türünü ve istenen deneyimi yazın (“gerilimli ama adil”)
YZ’nin neyi bilip neyi bilmemesi gerektiğini belirtin (duvar arkası, oyuncunun canı)
Zorluk değerlerini Inspector’dan ayarlanabilir istemeyi unutmayın
Kodu küçük parçalarla isteyin ve her birini oyunda test edin

💬 Tartışma soruları

Yanınızdakiyle 2 dakika konuşun, sonra sınıfça tartışalım

En son oynadığınız oyunda YZ’nin hile yaptığını hissettiğiniz bir an oldu mu? Sizi rahatsız eden hilenin kendisi miydi, yoksa fark etmeniz mi?
BioShock’ta ilk merminin hep ıskalaması bir yalan. Oyuncuya söylenmeli mi? Rekabetçi (çok oyunculu) bir oyunda aynı şey kabul edilir mi?
Mario Kart’tan lastik bant etkisini tamamen kaldırsanız yarışlar kimin için daha eğlenceli, kimin için daha sıkıcı olur?
Pac-Man hayaletleri birbirleriyle hiç “konuşmuyor” ama oyuncular onların takım hâlinde çalıştığını düşünüyor. Bu ortaya çıkan davranışı başka hangi oyunlarda gördünüz?

🚀 Proje ve araştırma önerileri

[kolay] Pac-Man hayaletleri — p5.js’te bu sunumdaki labirent ve dört hedefleme kuralıyla bir Pac-Man klonu. Bonus: korku modu.
[kolay] YZ analizi — Sevdiğiniz bir oyunun düşmanlarını 30 dk izleyip “algıla–düşün–davran” şemasını çizin; hangi zekâ yanılsaması hilelerini kullanıyor?
[orta] Zorluk düğmeleri — Taret demosunu Unity’ye taşıyın; üç zorluk seviyesini ScriptableObject ile tanımlayın ve 5 arkadaşınızla test edin.
[orta] Mini AI Director — Bir hayatta kalma oyununda “yoğunluk” değeri tutup düşman dalgalarının zamanlamasını buna göre ayarlayın.
[araştırma] Halo deneyini tekrarlayın — Davranışı aynı, canı farklı iki düşman yapın; 10 kişiye “ne kadar zeki?” anketi uygulayıp sonuçları Halo verisiyle karşılaştırın.
[araştırma] Efsane mi gerçek mi? — Nükleer Gandi benzeri bir oyun efsanesini (ör. Pac-Man’in 256. seviye hatası) kaynaklarıyla araştırıp sunun.

Neler öğrendik? 🎒

Oyun YZ’sinin amacı deneyim: eğlence, gerilim, adil bir rakip.
Ajan: algıla → düşün → davran döngüsü.
Pac-Man: basit kurallar + farklı hedefler = kişilik.
Zekâ yanılsaması: fark ettirmek, yazmak kadar önemli (Halo, F.E.A.R.).

Zorluk düğmeleri: tepki süresi, isabet, hız, hile.
Gizli DDA: RE4, Mario Kart, Crash; yönetmen YZ: L4D, Alien: Isolation.
Efsanelere dikkat: Nükleer Gandi (ama taşma hatası gerçek!).
Araçlar: Unity, Unreal, Godot, Yuka; kaynaklar: Game AI Pro, AI and Games.

🎮 Bu sunumdaki oyunlar (1/3)

Adı geçen oyunu tanımıyorsanız: oyuncuların kullandığı wiki sayfası ve oyunu kısaca gösteren bir video. ▶ video slaydın üstünde açılır (Esc ile kapanır); 🎯 işaretli bağlantılar doğrudan bu sunumdaki konuya gider.

Pac-Man 1980 · arcade

Labirentte yem toplayıp dört hayaletten kaçarsınız; her hayaletin ayrı bir kovalama kuralı var.

📖 Fandom wikisi · 🎯 hayaletler · ▶ video 5:20

Halo: Combat Evolved 2001 · nişancı

Xbox’ın amiral gemisi bilimkurgu nişancısı; korkak küçük Grunt’lar ve lider Elite’ler meşhurdur.

📖 Fandom wikisi · ▶ video 3:39

F.E.A.R. 2005 · nişancı

Paranormal olayları araştıran özel tim; düşman askerleri yıllarca “en akıllı düşmanlar” listelerinde anıldı.

📖 Fandom wikisi · ▶ video 0:42

The Sims 2000 · yaşam simülasyonu

Sanal insanların evini kurar, açlık, uyku, eğlence gibi ihtiyaçlarını yönetirsiniz.

📖 Fandom wikisi · ▶ video 1:35

Mario Kart 1992– · yarış

Eşya atılan parti yarışı serisi; geride kalana daha iyi eşya verir.

📖 Super Mario Wiki · ▶ video 1:33

Left 4 Dead 2008 · eşli nişancı

Dört kişilik ekip zombi sürülerinden kaçar; “yönetmen” YZ her oyunu farklı akıtır.

📖 Fandom wikisi · 🎯 Yönetmen YZ · ▶ video 1:00

Doom 1993 · nişancı

Türü popülerleştiren nişancı; kaynak kodu 1997’de açıldı.

📖 Fandom wikisi · ▶ video 1:00

Metal Gear Solid 2 2001 · gizlilik

Hideo Kojima’nın sızma oyunu; fark edilince nöbetçinin başında “!” belirir.

📖 Fandom wikisi · ▶ video 10:14

🎮 Bu sunumdaki oyunlar (2/3)

Halo 2 2004 · nişancı

Serinin ikinci oyunu; davranış ağaçlarını oyun endüstrisine tanıtan YZ’siyle bilinir.

📖 Fandom wikisi · ▶ video 11:01

Forza Motorsport 2005– · yarış simülasyonu

Xbox’ın gerçekçi yarış serisi; Drivatar rakipleri oyuncuların sürüşünden öğrenir.

📖 Fandom wikisi · ▶ video 23:56

Alien: Isolation 2014 · korku / gizlilik

Uzay istasyonunda sizi oyun boyunca avlayan tek bir uzaylıdan saklanırsınız; onu öldüremezsiniz.

📖 Fandom wikisi · ▶ video 2:51

Creatures 1996 · yapay yaşam

“Norn” adlı yaratıkları yetiştirirsiniz; her birinin küçük bir sinir ağı ve biyokimyası vardır.

📖 Creatures Wiki · ▶ video 1:32

Space Invaders 1978 · arcade

Aşağı inen uzaylı sıralarını vurduğunuz klasik.

📖 Fandom wikisi · ▶ video 3:55

BioShock 2007 · nişancı

Su altı şehri Rapture’da geçen hikâye ağırlıklı nişancı.

📖 Fandom wikisi · ▶ video 1:37

Assassin’s Creed 2007– · aksiyon-macera

Tarihî şehirlerde çatılarda koşan suikastçı serisi; kalabalığın içinde saklanmak temel mekanik.

📖 Fandom wikisi · ▶ video 2:06

Resident Evil 4 2005 · korku / aksiyon

Omuz üstü kamerayı popülerleştiren korku-aksiyon oyunu.

📖 Fandom wikisi · ▶ video 2:51

🎮 Bu sunumdaki oyunlar (3/3)

Crash Bandicoot 1996 · platform

PlayStation’ın maskotu sayılan 3B platform oyunu; üst üste ölene gizlice yardım eder.

📖 Fandom wikisi · ▶ video 2:58

Civilization 1991– · sıra tabanlı strateji

Bir uygarlığı taş devrinden uzay çağına yönetirsiniz; teknoloji ağacı serinin simgesi.

📖 Fandom wikisi · ▶ video 2:45

Half-Life 1998 · nişancı

Hikâyeyi ara sahnesiz anlatan, türü değiştiren nişancı; asker timleri birlikte hareket eder.

📖 Combine OverWiki · ▶ video 3:04

Thief: The Dark Project 1998 · gizlilik

Gölgelerde saklanan hırsız Garrett; ışık ve ses üzerine kurulu ilk gizlilik oyunlarından.

📖 Fandom wikisi · ▶ video 2:09

Black & White 2001 · tanrı oyunu

Bir tanrı olarak köylüleri yönetir, dev bir yaratığı ödül ve cezayla eğitirsiniz.

📖 Fandom wikisi · ▶ video 3:07

Middle-earth: Shadow of Mordor 2014 · açık dünya aksiyon

Ork kaptanlarıyla savaşırsınız; sizi öldüren ork terfi eder ve sizi hatırlar (Nemesis sistemi).

📖 Fandom wikisi · ▶ video 2:25

Gran Turismo 7 2022 · yarış simülasyonu

PlayStation’ın yarış simülasyonu; GT Sophy en iyi pilotları yenen pekiştirmeli öğrenme YZ’si.

📖 Fandom wikisi · 🎯 GT Sophy · ▶ video 9:42

Kaynaklar: videolar 🎬

How Four Pac-Man Ghosts Got Four Different Brains
WiseBites

Pac-Man Ghost AI Explained
Chariot Rider

What Makes Good AI?
Game Maker’s Toolkit

Halo | The Illusion of Intelligence | GDC ’02
Butcher & Griesemer (yeniden yükleme)

The AI of Alien: Isolation
AI and Games

How Left 4 Dead’s AI Director Works
Fezezen

MK64’s Rubber Band Powered AI
ShimiDia

Artificial Intelligence for Games — An Introduction
King’s Institute for AI

Why video game doors are so hard to get right
Vox

📄 Akademik okumalar

Dill 2013 · What Is Game AI? (Game AI Pro, Bölüm 1)
Bu sunumun felsefesi: deneyim, tasarımcı kontrolü, yapay aptallık.

Rabin 2017 · The Illusion of Intelligence (Game AI Pro 3, Bölüm 1)
Oyuncular neden kandırılmaya hazır; altı somut yanılsama hilesi.

Hunicke 2005 · The Case for Dynamic Difficulty Adjustment in Games (ACM ACE 2005)
Half-Life üzerinde DDA (Hamlet sistemi): akademik DDA’nın başlangıcı.

Yannakakis & Togelius 2025 · Artificial Intelligence and Games (2. baskı) (Springer)
Alanın akademik haritası: oynamak, üretmek, oyuncuyu modellemek; LLM’ler ve etik.

Kaynaklar: okuma 📚

Jamey Pittman: The Pac-Man Dossier — hayaletlerin bütün kuralları
Game AI Pro (ücretsiz bölümler)
Michael Booth: The AI Systems of Left 4 Dead (slaytlar)
Game Developer: The Perfect Organism — The AI of Alien: Isolation — Tommy Thompson

Engadget: Resident Evil 4 secretly adjusted its difficulty
Engadget: Half-Minute Halo — Jaime Griesemer röportajı — “30 saniyelik eğlence”
Wikipedia: Nuclear Gandhi — efsanenin tarihi ve Sid Meier’in açıklaması
Wikipedia: Dynamic game difficulty balancing — Crash Bandicoot ve diğer örnekler

NEXT LEVEL ▶

Sonlu Durum Makineleri

Devriye → şüphe → saldırı → kaç: NPC beyninin en klasik hâli

SONRAKİ SUNUM ▶