Videoda sayılan yelpaze

• Mağara duvarındaki antik oyunlardan masa oyunlarına
• Salon makinesi, ev konsolu, sanal gerçeklik
• Rol yapma oyunları ve spor
• Tek başına oynananlar ve aynı anda milyonların oynadığı dünyalar

Oyunun işi sadece eğlence değil

• Okulda kullanılıyor, bazı tıbbi durumlarda da
• Savaşçı eğitiminde kullanılmış
• Bazılarının uluslararası turnuvası var
• Bazılarının gerçek siyasi sonucu var
• Kimi oyun kendi ekonomisini kuruyor

Kural + hedef

Öğrenciye ilk cümle bu olabilir. p5.js’te de önce “ne kazanır” ve “neye izin var” yazılır.

Eğlence çok geniş

Meadows oyunu eğlence sayar ama çok özel bir eğlence. Slinky de eğlencedir, buz pateni de, Mario Kart da. Ayrım için Crawford merdiveni gelir.

İkinci taraf girer

Hedefe ulaşmanı zorlaştıran bir karşı taraf varsa bulmaca çatışmaya döner. Karşı taraf illa insan olmak zorunda değil.

Birbirinize dokunamazsınız

Artistik buz pateni: herkes kazanmak için kayar, ama başkasının performansına karışamaz. Tonya Harding olayı videoda istisna diye anılır, kuralın kendisi değildir.

Hedef örnekleri

Puan toplamak. Prensesi kurtarmak. Tur bitince en çok alana sahip olmak.

Kural örnekleri

Zar 6 gelirse taşın 6 kare gider. Manan bittiyse turun biter. İkisini de kodda `if` diye yazacaksınız.

Nereden çıktı

Bazı video oyunları asıl hedefin yanına bir de başarı sistemi koyar. Bu sistemler motive edici bulununca aynı mantık hayata taşındı. Adı: gamification, oyunlaştırma.

Videodaki iki örnek

• Purdue: sınavı geçen ya da ödevi bitiren öğrenciye rozet
• Fitness uygulamaları: adım sayısına rozet, arkadaşla yarış

Beyin

Çin ve Avustralya çalışmaları: uzman düzey oyuncularda biliş, algı ve motor kontrolde ölçülebilir artış; gri madde ve bağlantılarda artış bildirilmiş.

Cerrahi

Florida’da bir hastane: haftada 3 saatten fazla oyun oynayan cerrahlar, oynamayanlara göre %37 daha az hata, %27 daha hızlı işlem.

Tetris ve travma

Oxford çalışması: Tetris oynamak psikolojik travmanın artçı etkisini azaltabilir, PTSD belirtilerine alan açabilir.

Ağrı

Snow World, Oculus Rift üzerinde. Yanık hastaları pansuman sırasında bu oyunu oynayınca daha az ağrı bildirmiş.

Ne kadar eski

Oyun, uygarlığın başından beri var; muhtemelen daha da önce. Meadows’un tahmini: oyunların şafağı yaklaşık 5500 yıl önce. İncelenen hemen her uygarlık oynamış.

Dört örnek, dört coğrafya

• Mısır: Senet
• Çin: Go, yani weiqi
• Roma: Tables, bugünkü tavlanın atası
• Aztekler: Patolli

Dünyevi hali

Senet önce seküler bir oyundu. Hiyerogliflerde şarap içip Senet oynayıp günü kapatmak geçer. Yani akşam eğlencesi.

Mistik hali

Zamanla ahirette ne olacağını gösteren bir araca döndü. İyi oyuncu hoş bir öte dünya hak eder, sürekli kaybeden etmez diye okundu. İnsanlar tanrıların lütfunu görmek için oynadı.

Kalan

Koyun kemiği, mancala, Ur ve Senet’in çalışma biçimi bugünkü masa ve video oyunlarının çekirdeğinde. İzde ilerlemek, sarmak, şansla beceriyi karıştırmak, taş aktarmak.

Kalan

Artık oyunla kiminle evleneceğimizi ya da ahireti okumuyoruz. İyi oyun küçük bir arkadaş grubunu bağlar, yüzyıllar ve kıtalar arasını da. Meadows, “neden oynuyoruz” sorusunun cevabına bu bağı koyar.

Apollo yönlendirme bilgisayarı

İşlem hızı 1 megahertz. Bellek 4 kilobayt. Videoya göre 2048 programlanmış sözcük tutabiliyor. O sözcükleri dikkatle seçmek gerekir.

iPhone 4S, videodaki karşılaştırma

800 megahertz, en az 16 gigabayt. Meadows ekler: telefon sizi Ay’a götürmez. Klişe ama ölçek doğrudur. Bilgisayar tarihsel olarak yenidir ve çok hızlı değişmiştir.

Cathode-Ray Tube Amusement Device

1947, savaşın hemen ardından. Fizik profesörü ve televizyon öncüsü Thomas T. Goldsmith Jr. ile Estle Ray Mann. Ekranlı elektronik oyun için ilk patent sayılır.

Katot ışınlı tüp, o kalın eski televizyonun teknolojisidir. Osiloskopta bir ışık yayı görünür. Oyuncu düğmelerle top mermisini hedefe yollar. İsabet edince huzme dağılır, patlama gibi durur.

Neden evlere girmedi

Makine yalnızca o ışığı üretebiliyordu. Hedeflerin geri kalanı ekrana konan bir şeffaftı. Bu örtü fikri 1970’lerin konsollarında geri gelecek.

1947’de parçalar pahalıydı, seri üretim pratik değildi. Halka hiç satılmadı. Meadows onu Chrono Trigger’dan bile nadir diye anar.

TMRC, 1946

MIT Tech Model Railroad Club. Görünürde maket tren. Altta teknoloji ve “bu nasıl çalışır” merakı. Bilgisayarlar kampüse girince gece laboratuvarlara sızıp makineyi öğreniyorlar.

Kendi jargonu

• Bozuk alet: munged
• Tekerlekli sandalye: bunkie
• Pratik şaka ya da etkileyici iş: hack
• Onu yapan kişi: hacker

Kelime, sonraki suç filmi anlamından önce bu kulüpte “ustaca iş” demektir.

1970 öncesi

Oyun yapan insan sayısı çok az. Makine kurumda, kullanımı zor, pahalı. Halk oynamıyor. Oynayanlar öğrenci ve akademisyen. Bir kısmı geniş kitle ve kâr hayal ediyor.

İstisna diye anılan kişi

Crash Course genelde “bir kişi tarihi tek başına döndürdü” anlatısını sevmez. Meadows bu bölümde Nolan Bushnell’i istisna sayar. Yine de yanına lunapark, Utah’nın grafik laboratuvarı, Nutting, Alcorn ve Sears’ı koyun. Kişi, hazır bir zemine basar.

Utah Üniversitesi, 1960’lar

Okul bilgisayar grafiğinin önemli merkezlerinden. Bushnell orada PDP-1’de Spacewar oynar. Hem oyunu sever hem makineyi ve dilleri öğrenmek için oynar.

Lunapark çığırtkanı

Aynı yıllarda bir eğlence parkının geçidinde, halkalı atış gibi oyunlara para harcatmak işidir. Video, endüstrinin bu iki deneyin birleşmesi olduğunu söyler: teknoloji bilgisi ve “insan neden bozuk para atar” bilgisi.

500 dolar

Bushnell ve bir ortak. Video “prenslere yaraşır 500 dolar” der. Ortak, tarihte Ted Dabney diye bilinir; video adını söylemez, öğrenciniz sorarsa söyleyin. Önce Syzygy adını denerler. Söylemesi de yazması da zordur.

Atari ne demek

Go’da bir taşın sonraki hamlede yenilme tehlikesi. Satrançtaki “şah” gibi sesli söylenir. Ama sesli söylemek kabadır, acemi oyuncuya yakışır, usta oyuncu kaşını çatar.

Meadows bunu şirkete yakıştırır: Atari eğlence sektöründe acemidir ve yerleşik oyuncuları rahatsız etmekten çekinmez.

Bölgesel tekel

Jetonlu oyun dağıtımı, her bölgede bir avuç firmanın elinde. Her biri Atari’yi sadece kendisi satmak istiyor. Bushnell hepsine satmak istiyor, ama bir kısmıyla münhasır sözleşme imzalamış.

Komşu şirket

Komşusunu Kee Games’in başına geçirir. Atari oyunlarının başka adla klonlarını basarlar. Bir distribütöre Atari, diğerine Kee gider. Aldatma ortaya çıkar. O sırada makineler o kadar para kazandırıyordur ki dağıtıcılar ihlali görmezden gelir.

1974 ve 1976

Gotcha, erken bir labirent oyunu. Pac-Man’den önce. 1976’da Pong’un bir çeşidi: Breakout. Altta raket, üstte kırılan tuğlalar. Meadows evdeki Atari 2600 sürümünü gösterir, salon sürümünü değil.

İki Steve

Bushnell oyunu bir çalışandan ister. O çalışan Steve Jobs’tur. Jobs, Steve Wozniak’a yaptırır. Wozniak dört günde bitirir. “Four Day Wonder.” Tomohiro Nishikado, Space Invaders’ı Breakout olmasa yapmazdım der. Wozniak, Apple II tasarımındaki etkisini bu işe bağlar. Apple 1976’da kurulur.

Ralph Baer

Video oyununun babası diye anılır. 1922’de Almanya’da doğdu, Amerika’ya göçtü, ömrü teknolojiyle geçti. 1951’de etkileşimli bir televizyon fikri kurdu. İşverenleri ilgilenmedi. Fikir 15 yıl bekledi.

Nolan Bushnell

Video oyunu endüstrisinin babası diye anılır. Önceki bölüm onun şirketiydi. Bu bölüm geri sarar: ev konsolunu Atari icat etmedi. Magnavox Odyssey etti. Atari, Mattel ve başkaları o izden yürüdü.

1977, Video Computer System

Atari 2600, Odyssey’nin üstüne biner. Video, iki joystick’i evde salonu hatırlatan şey sayar. Oyunlar grafik olarak daha karmaşık ve renklidir. Meadows ekrana bakıp “gerçek hayat” diye şaka yapar. O şaka, dönemin gözünde sıçramanın ne kadar büyük olduğunu anlatır.

Adventure

Keşif türüne ölçü koyar. Video, Zelda, Final Fantasy ve Tomb Raider üzerindeki etkisini sayar. İçinde ilk Easter egg vardır: saklı bir özellik.

Ayrılanlar

Atari’den rahatsız birkaç kilit çalışan çıktı. Şikâyet ikiye ayrılır: isimleri görünmüyor, şirket yönetimi de içlerine sinmiyor. Activision’ı kurdular. Atari 2600 için dışarıdan oyun yapan ilk şirket.

Bugüne kalan alışkanlık

Bugün konsol firması ile oyun firması çoğu zaman ayrıdır. Video, 2016’da Activision’ın hâlâ Call of Duty ve Skylanders yaptığını hatırlatır. Terim: third-party developer, üçüncü parti geliştirici.

Mattel Electronics Football, 1977

İlk el oyunlarından. Game Boy, 3DS, Game Gear ve Atari Lynx’in atası sayılır. 1978’de haftada 500.000’e varan satış, videonun verdiği rakam. Meadows, Mattel’i bu mobil tarafta Atari’den iyi bulur.

Space Invaders, 1978

Tomohiro Nishikado, o sırada 34 yaşında. Taito, Japonya. ABD’de Midway. Salonlarda büyük hit. Ev sürümü Atari 2600 satışını videoya göre dört katına çıkardı. İlk resmî salon oyunu lisansı. Japon oyununun Amerikan pazarındaki erken başarısı. Arkadan Sega ve Nintendo gelecek.